15 Dekabr 2019-ci il

Əsas Səhifə Webmail


XƏBƏRLƏR

11px13px15px17px
16/4/2013 17 aprel Ümumdünya Hemofiliya günüdür.


 

 

 

Hemofiliyalı Xəstələrin Respublika Assosiasiyası 16 aprel 2013-cü il tarixdə Ümumdünya Hemofiliya günü ilə əlaqədar   tədbir təşkil etmişdir. Assosiasiyanın sədri Gülnarə Hüseynova tədbir iştirakçılarına hemofiliya, problemlər və görülən işlər barədə ətraflı məlumat vermiş, film nümayiş olunmuşdur.

Tədbirdə Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Praktik Hemofiliya Mərkəzinin rəhbəri Elmira Qədimova, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin şöbə müdiri Cəmilə Bağırova , Azərbaycan Respublikası İnsan Hüquqları Müvəkkili (Ombudsman) aparatının əməkdaşı Yeganə Cəfərova , Milli QHT Forumunun idarə heyətinin sədrinin müavini Qorxmaz İbrahimli, Əlil Təşkilatları İttifaqının prezidenti Davud RƏHİMLİ, Sosia Hüquqların Araşdırılması ictimai birliyinin sədri, BDU-nun professoru Mayis Əliyev, Azərbaycan Diabet Liqasının sədri Yeganə Sultanova çıxış etmişlər.

Hemofiliyalı xəstələr üçün maraqlı konsert və əyləncə proqramı nümayiş olunmuşdur.

 

 

Dünyanın 100-dən çox ölkəsində əhalini xəstəliklə bağlı məlumatlandırmaq məqsədi ilə Dünya Hemofiliya Günü hər il beynəlxalq səviyyədə qeyd olunur. İrsi qan xəstəliyi olan hemofiliya Asiya, Afrika qitəsində, Aralıq dənizi hövzəsində daha çox yayılıb. Xəstəliyin əsas səbəbləri kimi mütəxəssislər yaxın qohumların nikahını, radiasiyalı ətraf mühiti, qida və tütün məmulatlarının təsirini göstərirlər.

Bəs hemofiliya barədə biz nələri bilirik, nələri bilmək vacibdir?

Hemofiliya - qanın laxtalanma xüsusiyyətinin pozulması ilə xarakterizə olunan irsi xəstəlikdir. Xəstəlik zamanı oynaqlara, əzələlərə və daxili orqanlara öz-özünə, zədə və ya cərrahi müdaxilə nəticəsində qanaxmalar baş verir.
Hətta xırda zədələr nəticəsində hemofiliyalı xəstələrin beyninə və ya digər həyati əhəmiyyətli orqanlarına qan axmasının ölümlə nəticələnməsi ehtimalı yüksəkdir. Hemofiliyanın ağır formasından əziyyət çəkən xəstələr oynaqlara (hemartroz) və əzələlərə (hematoma) tez-tez qan axması nəticəsində əlil halına düşürlər. Hemofiliya hemostazın plazma həlqəsinin pozulmasından irəli gələn hemorraqik diatezlərə (koaqulopatiya) aid edilir.
Hemofiliya X xromosomunda bir genin dəyişilməsi nəticəsində yaranır. Xəstəliyin üç tipi fərqləndirilir (A, B, C).
Adətən xəstəlikdən kişilər əziyyət çəkirlər, qadınlar isə hemofiliyanın daşıyıcısı kimi çıxış edirlər və xəstəliyə tutulmurlar. Lakin, onlar xəstə oğlan uşaqları və ya daşıyıcı qız uşaqları dünyaya gətirə bilərlər.

 

HEMOFİLİYA XƏSTƏLİYİNİN TARİXİ

İlk dəfə hemofiliya xəstəliyi İngiltərə kral ailəsində müşahidə olunmuş və onun nəsildən-nəslə keçməsi yaxşı öyrənilib. Hemofiliya xəstəliyi övladların dörddə birində, o da oğlan övladında baş verə bilər. Zənn edirlər ki, hemofiliya ilk dəfə mutasiya yolu ilə Kraliça Viktoriyanın X xromosomunda aşkar edilib. Kraliça bu cəhətdən heteroziqot imiş, yəni hemofiliyanın daşıyıcısı olub. Viktoriyadan qabaq kral ailəsində bu xəstəlik müşahidə edilməyib.
Rus çarı II Nikolay kralica Viktoriyanın hemofiliyanı daşıyan nəvəsi Aleksandra ilə evlənib və bunlardan əmələ gələn şahzadə Aleksey hemofiliyadan dünyasını dəyişib.

Hemofiliyalı xəstələrin 50-55 faizini məktəbəqədər, məktəbyaşlı uşaqlar və gənclər təşkil edir. Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Praktiki Hemofiliya Mərkəzində (EPHM) 1640 hemofiliyalı xəstə rəsmi qeydiyyatdadır. Xəstələr müxtəlif yaş qruplarında olurlar. Onların arasında 6 aylıq uşaqdan 70 yaşlı ahıla qədər xəstə var.
Hemofiliya xəstəliyinin ağırlıq dərəcəsi faizlə ölçülür. Belə ki, 1-2 faiz ağır, 5 faizə qədər orta ağır, 10 faizə qədər yüngül, 20 faizdən yuxarı gizlin hemofiliya sayılır.

İlk dəfə 1920-ci ildə aşkarlanan hemofiliya, irsi faktorlara bağlı inkişaf edən ciddi qanamalara yol açan bir xəstəlikdir. Lakin hemofiliya xəstələrinin təxminən 30 faizinin ailəsində hemofiliya yoxdur. Çünki genlərdə meydana gələn mutasiyalardan qaynaqlanar. Problem isə qanamada deyil, qanama müddətinin uzanmasında, yəni qanın daha keç laxtalanmasındadır. Cəmiyyətdə müşahidə sıxlığı çoxdur. Hər 4 min nəfərdə bir müşahidə olunur. Kişilərdə müşahidə sıxlığı qadınlara görə daha çoxdur. Qadınlarda nadir hallarda aşkarlanır.

HEMOFİLİYANIN TİPLƏRİ VƏ SƏBƏBİ

Hemofiliyanın səbəbi, qanın laxtalanmasını təmin edən faktorların əskik olmasıdır. İki tip Hemofiliya vardır: Hemofiliya A və Hemofiliya B. Bu adlandırma qanda əskik olan zülala görə edilər. Hemofiliya A-da faktor 8 zülalı əskikdir. Hemofiliya B-yə görə daha çox müşahidə edilir. Hemofiliya xəstələrinin 80 faizi bu qrupdadır. Faktor 8 zülalının qanda olması lazım hesab edilən miqdarın yarısından aşağı düşməsi nəticəsində hemofiliya yaranır. Nə qədər az olsa, xəstəlik də o qədər şiddətli hesab edilir. Hemofiliya B isə faktor 9 zülalının çatışmazlığından qaynaqlanır. Xəstəliyin klinik əlamətləri hemofiliya A-dan seçilmir.

HEMOFİLİYANIN ƏLAMƏTLƏRİ

Hemofiliyanın ifadə olunacaq qədər gücü, qandakı faktorların nə qədər əskik olmasına bağlıdır. Əlaməti qanamadır. Uşaqlıq vaxtı ortaya çıxan beyin qanaması, ölümə səbəb ola bilər. Ümumiyyətlə bu yaşdakı qanamalar, yaralanmalara bağlı göstərilir. Uşaq ağzını, ya da burnunu bir yerə vurduqda qan itkisi müşahidə olunur. Həmçinin, oyun vaxtı çox yaralanan uşaqda, qanama oynaq içində də ola bilər. Bu əlamət tez-tez təkrarlansa, ciddi problemlərə səbəb olar. Oynağın hərəkətlərini məhdudlaşdırar, hətta tamamilə sıradan çıxara bilər. Sümüklərin qaynamasına səbəb olar. Qanaxmalar qaraciyər, böyrək kimi daxili orqanlarda da ortaya çıxır. Yaş artdıqca xəstəliyi hiss edən şəxs, daha diqqətli olur. Beləcə, uzun illər həyatını davam etdirə bilir. Lakin kiçik yaralarda, ya da harasa dəydikdə belə, bədəndə bənövşəyi ləkələr görünə bilər. Xəstəliyin yaş artdıqca necə müşahidə olunacağını təxmin etmək çətindir. Kiçik qanaxmalardan sonra dayandırılması çətin olan qan itkinləri baş verə bilər.

HEMOFİLİYA NECƏ YOXLANILAR?

Hemofiliya diaqnozu həyatın hər dövründə müəyyənləşdirilə bilər. Yeni doğulan uşaqda da bu xəstəliyin olması mümkündür. Lakin hemofiliya xəstələrində qanamanın nə vaxt başlayacağı bilinmədiyi üçün diaqnoz məqsədiylə həkimə müraciət müddəti də gecikir. Həkimə getdikdə sizə ailədə belə bir hadisənin əvvəllər olub-olmadığı soruşulacaq. Xəstəliyin keçidində anadangəlmə genlər əhəmiyyətli olduğu üçün, ananın qardaşlarında, ya da qardaşlarının uşaqlarında hemofiliya xəstəsi olub-olmadığı araşdırılar. Həmçinin aparılan qan analizləri ilə qanın laxtalanmasına baxılır. Dəqiq diaqnoz bu testlərdən sonra qoyulur. Hemofiliyanın müalicəsi uzun müddət davam etdiyi üçün xəstəni, ailəsini ciddi və uzun bir müddət gözləyir.

Hemofiliyanın müalicəsi ömür davam edə bilər. Çünki bu xəstəlik genetik bir xəstəlikdir və hələ müalicələr bu mərhələyə gəlməyib. Xəstəlikdə əskik olan faktorlar (zülallar ) ineksiya ilə yerinə qoyulur. Bu şəkildə xəstədə qanama olduqda, laxtalanmanın yaranması təmin edilir. Lakin bu qalıcı müalicə şəkli deyil. Ona görə də, davamlı və nizamlı tətbiq olunması lazımdır. Bir müddət sonra xəstədə bu qalıcı faktorlar yenə azalır və köhnə səviyyəsinə enir. Xəstəliyin diaqnozu erkən qoyulduqda, bu üsulla xəstə gündəlik həyatını digər insanlar kimi davam etdirə bilir. Xəstəliyin müalicəsi yöndə araşdırmalar hələ də davam etdirilir. Xəstələr zəiflədilmiş virusa yoluxdurulur və bu virus qaraciyərə yerləşdirilir,  hansı ki, faktor 8 yaradır. Məqsəd xəstəliyi tamamilə müalicə etməkdir. Bunlar həmçinin xəstənin idman etməsi, əzələlərin güclənməsi, sağlam bir həyat sürməsi üçün lazımlıdır. Üzmək, stolüstü tennis, qaçmaq hemofiliya xəstələri üçün faydalıdır. Yalnız yüksək dərəcəli hemofiliya xəstələrinə həkimin təklif etdiyi məşq proqramı faydalıdır. Bəzi idmanlar bu xəstələr üçün risk yarada bilər.



Facebook Google Favorites.Live BobrDobr Delicious Twitter Propeller Diigo Yahoo Memori MoeMesto

Bu xəbər 4015 dəfə oxunub




Flag Counter






» 12/12/2019- Ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsi ehtiramla yad olunur

» 12/12/2019- Xəbərin Başlığı

» 10/12/2019- Müharibə və 20 Yanvar əlillərinə, I dərəcə əlilliyi olan şəxslərə Prezident təqaüdünün təyinatı elektronlaşdırıldı

» 10/12/2019- Ombudsman 10 dekabr - Beynəlxalq İnsan Hüquqları Günü münasibətilə tədbir keçirib

» 04/12/2019- Əlilliyi olan şəxslərin hüquqlarının qorunmasında Ombudsman təsisatının rolu mövzusunda tədbir keçirilib

» 3/12/2019- Əlilliyi olan şəxslərin VIII Ümumrespublika Bədii Yaradıcılıq Baxış-müsabiqəsi qaliblərinin Qala konserti olub

» 3/12/2019- “Əlilliyi olan şəxslərin iştirakının və onların liderliyinin təşviq edilməsi: 2030 Davamlı İnkişaf Gündəliyi ilə əlaqədar tədbirlərin həyata keçirilməsi”

» 2/12/2019- Azərbaycanda əlilliyi olan şəxslərin sosial müdafiəsi və tibbi-sosial reabilitasiyası dövlətin sosial siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir

» 2/12/2019- Əhalinin sosial müdafiəsinin yaxşılaşdırılmasına dair əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

» 2/12/2019- Əlilliyi olan şəxslərin VIII Ümumrespublika Bədii Yaradıcılıq Baxış-müsabiqəsinin qalibləri müəyyən olunub

» 30/11/2019- Prezident Administrasiyasında QHT ilə iş və kommunikasiya şöbəsi yaradılıb

» 30/11/2019- Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Baş Prokurorluğun mətbuat xidmətlərinin məlumatı

» 29/11/2019- Pensiya məsələləri ilə bağlı son günlər sosial şəbəkələrdə səslənən əsassız ittihamlara Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin cavabı

» 29/11/2019- BMT-nin İnkişaf Proqramının Azərbaycanda Akselerator Laboratoriyasının açılışı olmuşdur.

» 28/11/2019- “Nəsimi” bədii filminin eşitmə və nitq qabiliyyəti olmayan şəxslər üçün surdotərcümə versiyası

» 22/11/2019- Əlilliyi olan şəxslər və şəhid ailələrinin mənzil təminatı ilə bağlı tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

» 22/11/2019- Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Mərdəkan Müalicə Pansionatı istifadəyə verildi

» 20/11/2019- Şura 18 dövlət orqanı və digər qurumlarla birgə qrant müsabiqələri elan edir

» 20/11/2019- 20 noyabr BMT-nin Uşaq hüquqları haqqında Konvensiyasının qəbul olunmasının 30 illiyidir

» 13/11/2019- Bakıda Beynəlxalq Paralimpiya Komitəsinin 30 illiyi münasibətilə “Yenilməzlər” adlı beynəlxalq qala tədbir keçirilib